- Rodzaj Iris obejmuje ponad 320 gatunków z rodziny Iridaceae, szeroko rozprzestrzenionych na półkuli północnej, z największą różnorodnością w regionie śródziemnomorskim, południowo-zachodniej i środkowej Azji.
- Rośliny te zawierają bogaty zestaw metabolitów pierwotnych i wtórnych, w tym związki fenolowe, stilbeny, triterpenoidy, chinony, aminokwasy i kwasy organiczne.
- Metabolity Iris wykazują szerokie działanie biologiczne, takie jak przeciwnowotworowe, przeciwbakteryjne, estrogenne i przeciwutleniające.
- Przegląd podsumowuje wiedzę fitochemiczną, podkreślając związki chemotaksomiczne i luki w badaniach nad adaptacją ekologiczną.
Wprowadzenie do rodzaju Iris
Rodzaj Iris L. należy do jednej z największych grup w rodzinie Iridaceae Juss. i liczy ponad 320 gatunków. Te rośliny występują powszechnie na półkuli północnej, zwłaszcza w strefach klimatu umiarkowanego i subtropikalnego. Największa różnorodność gatunków obserwowana jest w regionie śródziemnomorskim oraz w południowo-zachodniej i środkowej Azji.
Historyczne znaczenie Iris
Gatunki Iris od dawna ceniono za wartość ogrodniczą, kulturową i leczniczą. Kłącza niektórych z nich stosowano w leczeniu różnych chorób. Ponadto służyły jako źródło olejków eterycznych dla przemysłu kosmetycznego.
Badania fitochemiczne roślin Iris
Analizy fitochemiczne ujawniły bogactwo metabolitów pierwotnych i wtórnych w tych roślinach. Należą do nich związki fenolowe, stilbeny, triterpenoidy, chinony, aminokwasy oraz kwasy organiczne. Te specjalistyczne metabolity wykazują różnorodne aktywności biologiczne.
Działanie biologiczne metabolitów
Metabolity Iris przejawiają szerokie spektrum efektów, w tym działanie przeciwnowotworowe, przeciwbakteryjne, estrogenne i przeciwutleniające. Współczesne techniki chromatograficzne i spektroskopowe pozwalają na dokładne określenie struktury i ilości tych związków. Dzięki temu możliwe jest prowadzenie badań chemotaksomicznych i farmakologicznych.
Przykładowe związki w Iris
Wśród najczęściej identyfikowanych związków znajdują się irigenina i irydyna. Występują też pochodne izoflawonów z grupą methylenodioksylową, flawony, flawanony, dihydroflawonole, peltogynoidy, kumaronochromony (pterokarpany), rotenoidy, antocyjany i ksantony. Ich rozkład wiąże się z klasyfikacją chemotaksomiczną.
Chemotaksonomia i ekologia
Przegląd podkreśla chemiczną różnorodność kluczowych związków w gatunkach Iris oraz relacje ekologiczne i chemotaksomiczne wpływające na ich rozmieszczenie. Artykuł konsoliduje aktualną wiedzę fitochemiczną o rodzaju Iris. Wskazuje też na luki w analizach chemicznych i adaptacji ekologicznej.
Autorzy i publikacja
Badanie opublikowano w czasopiśmie Chemistry & Biodiversity w styczniu 2026 roku (23(1):e02203). Autorzy to Olha Mykhailenko, Liudas Ivanauskas, Victoriya Georgiyants i Zigmantas Gudžinskas z instytucji w Ukrainie, Wielkiej Brytanii, Niemczech, Litwie. Autorzy deklarują brak konfliktu interesów.
Źródło: Oryginalny artykuł
Zapalony zielarz i miłośniki natury. Zainspirowany złożonością i bogactwem natury, poświęcił swoje życie odkrywaniu i naukowemu badaniu roślin leczniczych. Pasja do roślin i głębokie zrozumienie ich leczniczych właściwości przekłada się na unikalne, holistyczne podejście do zdrowia i wellness.