Kluczowe wnioski:

  • Odpowiedzi na szczepionki różnią się między osobami, a mikrobiom jelitowy może częściowo wyjaśniać te różnice poprzez metabolity i sygnały.
  • Najwięcej dowodów dotyczy krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, choć badania dotyczą głównie modeli zwierzęcych.
  • Brak uniwersalnej zależności od mikrobiomu – badania nie wykazały korzyści z probiotyków ani wpływu na wszystkie szczepionki.
  • Personalizacja szczepień z uwzględnieniem mikrobiomu pozostaje strategią badawczą, a nie standardem klinicznym.

Indywidualne różnice w odpowiedzi na szczepienia

Skuteczność szczepionek nie jest jednakowa u wszystkich osób. Wiek, genetyka, wcześniejsze kontakty z antygenami czy choroby współistniejące wyjaśniają tylko część tej zmienności. Coraz więcej uwagi poświęca się mikrobiomowi jelitowemu jako potencjalnemu czynnikowi modulującemu odpowiedź immunologiczną.

Jak mikrobiom może oddziaływać na układ odpornościowy

Mikroorganizmy jelitowe wpływają na organizm poprzez metabolity oraz równoległe sygnały niemetaboliczne. Badania na ludziach wskazują na związek między cechami mikrobiomu a wynikami szczepień. Jednak konkretne szczepy bakterii rzadko powtarzają się w badaniach prowadzonych w różnych regionach, grupach wiekowych i przy użyciu różnych szczepionek.

Dowody z badań nad antybiotykami i probiotykami

Małe badania z randomizacją pokazują, że stosowanie antybiotyków wpływa na odpowiedź poszczepienną, ale nie zawsze oznacza to bezpośrednie działanie poprzez mikrobiom. U niemowląt nie potwierdzono jeszcze możliwości „ratowania” mikrobiomu po antybiotykoterapii, choć takie efekty obserwowano w modelach mysich.

Rola krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych

Wśród metabolitów mikrobiomowych największą bazę dowodów mają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe. Octan, propionian i maślan różnią się jednak miejscem działania, stężeniem oraz kierunkiem wpływu na układ odpornościowy. Bezpośrednie potwierdzenie ich roli w odpowiedzi na szczepienia u ludzi nadal brakuje.

Wyniki badań z użyciem szczepionki BNT162b2

Badania na myszach z pozbawionym mikrobiomem nie wykazały wpływu na odpowiedź na szczepionkę BNT162b2. Podobnie próba kliniczna z probiotykami u osób starszych nie potwierdziła poprawy ogólnej odpowiedzi przeciwciał. Te wyniki sugerują, że zależność od mikrobiomu nie jest uniwersalna.

Sprawdź również:  Dostępność boru w organizmie: Od form dostępnych dla krwi do kompleksów dla mikrobioty jelitowej – implikacje dla niezbędności odżywczej

Potrzeba uporządkowanego podejścia badawczego

Aby lepiej zrozumieć zależności, naukowcy proponują łańcuch: funkcja mikrobiomu – mediator – ekspozycja – punkt kontrolny odporności – efekt końcowy. Ważne jest rozróżnienie między wytworzeniem odpowiedzi poszczepiennej a rzeczywistą ochroną kliniczną. Probiotyki modyfikujące mikrobiom należy oddzielać od platform dostarczających antygen.

Etapy weryfikacji hipotez

  • Odkrycie sygnatury mikrobiologicznej.
  • Potwierdzenie źródła i celu działania.
  • Niezależna walidacja wyników.
  • Badania interwencyjne z randomizacją.
  • Demonstracja korzyści klinicznej.

Podsumowanie aktualnego stanu wiedzy

Personalizacja szczepień z uwzględnieniem mikrobiomu jelitowego pozostaje na etapie badań. Nie ma obecnie wystarczających dowodów, by wprowadzać takie podejście do codziennej praktyki medycznej. Dalsze badania są potrzebne, aby ustalić, czy i w jakich sytuacjach mikrobiom rzeczywiście modyfikuje ochronę poszczepienną.

Źródło: Oryginalny artykuł