Autosomalnie recesywna dystrofia siatkówki związana z genem RPE65

Charakterystyka kliniczna

Autosomalnie recesywna dystrofia siatkówki związana z mutacjami w genie RPE65 występuje w trzech głównych postaciach. Od najcięższej do najłagodniejszej są to: wrodzona ślepota Lebera (LCA), wczesna ciężka dystrofia siatkówki (EOSRD) oraz młodzieńcze barwnikowe zwyrodnienie siatkówki (RP). Każda z nich różni się wiekiem wystąpienia objawów oraz tempem utraty widzenia.

Wrodzona ślepota Lebera (LCA)

W postaci LCA objawy pojawiają się najczęściej już w pierwszym roku życia. Dzieci w wieku 4–10 lat mają zwykle znacznie obniżoną ostrość wzroku, średnio na poziomie 20/126. Wzrok pozostaje względnie stabilny do dziesiątego roku życia, po czym następuje szybkie pogorszenie – do dwudziestego roku życia połowa pacjentów spełnia kryteria prawnej ślepoty.

Wczesna ciężka dystrofia siatkówki (EOSRD)

W EOSRD pierwsze objawy występują we wczesnym dzieciństwie i obejmują głównie trudności z widzeniem po zmroku oraz obniżenie ostrości wzroku. Choroba postępuje stopniowo, a wiele osób osiąga kryteria prawnej ślepoty do czwartej dekady życia. U części pacjentów dochodzi do całkowitej utraty widzenia już w wieku średnim.

Młodzieńcze barwnikowe zwyrodnienie siatkówki (RP)

W młodzieńczym RP objawy pojawiają się zwykle w późnym dzieciństwie lub w okresie dojrzewania. Typowe dolegliwości to problemy z widzeniem nocnym oraz zwężanie pola widzenia przy zachowanej ostrości wzroku centralnego we wczesnych stadiach. Większość pacjentów zachowuje widzenie centralne do wczesnej dorosłości, jednak do 40.–50. roku życia wielu z nich spełnia kryteria prawnej ślepoty.

Rozpoznanie

Rozpoznanie ustala się na podstawie charakterystycznych objawów klinicznych oraz wyników badań genetycznych. Kluczowe jest wykrycie dwóch patogennych wariantów genu RPE65 u pacjenta. Badanie molekularne pozwala potwierdzić rozpoznanie i odróżnić tę postać dystrofii od innych chorób siatkówki o podobnym przebiegu.

Leczenie i postępowanie

Jedyną celowaną terapią jest podsiatkówkowa terapia genowa, dostępna dla pacjentów w wieku od 12 miesięcy do 65 lat z potwierdzonymi dwoma patogennymi wariantami RPE65. Dodatkowo zalecana jest zbilansowana dieta oraz ewentualna suplementacja kwasów omega-3 i luteiny, gdy dieta nie dostarcza wystarczających ilości tych składników.

Dzieci z tą chorobą zwykle mają prawidłowy rozwój intelektualny, jednak mogą wymagać wsparcia edukacyjnego ze względu na ograniczenia wzrokowe. Wczesne włączenie specjalistów od rozwoju dziecka oraz nauczycieli specjalizujących się w pracy z osobami niewidomymi lub słabowidzącymi pozwala zoptymalizować proces nauczania i korzystanie z pomocy optycznych.

Badania kontrolne i zalecenia

Pacjenci powinni pozostawać pod stałą opieką okulisty. Regularne wizyty pozwalają monitorować postęp choroby i w razie potrzeby dostosować leczenie wspomagające. Rodzice powinni zwracać uwagę, aby dzieci nie uciskały i nie pocierały oczu, ponieważ może to prowadzić do uszkodzenia rogówki lub siatkówki.

Dziedziczenie i badania genetyczne u krewnych

Choroba dziedziczy się w sposób autosomalnie recesywny. Jeśli oboje rodzice są nosicielami mutacji, każde kolejne dziecko ma 25% szans na zachorowanie, 50% szans na bycie bezobjawowym nosicielem i 25% szans na brak mutacji. Po wykryciu mutacji u chorego członka rodziny możliwe jest wykonanie badań genetycznych u krewnych oraz diagnostyki preimplantacyjnej lub prenatalnej.

Ocena ryzyka u krewnych

Badanie genetyczne u pozornie zdrowego rodzeństwa chorego pozwala ustalić, czy dana osoba jest nosicielem dwóch mutacji i może skorzystać z wczesnej terapii genowej. Wczesna identyfikacja osób zagrożonych umożliwia odpowiednie poradnictwo oraz zaplanowanie leczenia zanim dojdzie do znacznej utraty widzenia.

Źródło: Oryginalny artykuł