- Autosomal recesywna zwyrodnienie siatkówki związane z RPE65 objawia się w trzech fenotypach: amaurosis congenita Lebera (LCA), wczesnonarodzinowa ciężka dystrofia siatkówki (EOSRD) oraz młodzieńcza retinitis pigmentosa (RP).
- Diagnoza opiera się na obecności dwóch patogenicznych wariantów genu RPE65 potwierdzonych badaniami genetycznymi.
- Leczenie celowane obejmuje terapię genową podspojówkową dla osób w wieku 12 miesięcy do 65 lat.
- Choroba dziedziczy się autosomalnie recesywnie, z 25% ryzykiem dla rodzeństwa chorych.
Charakterystyka kliniczna
Autosomal recesywna zwyrodnienie siatkówki związana z RPE65 występuje w trzech fenotypach, od najcięższego do najłagodniejszego: amaurosis congenita Lebera (LCA), wczesnonarodzinowa ciężka dystrofia siatkówki (EOSRD) oraz młodzieńcza retinitis pigmentosa (RP).
W fenotypie LCA objawy wzrokowe pojawiają się zwykle w pierwszym roku życia. Dzieci w wieku 4-10 lat mają ciężkie upośledzenie wzroku (średnia ostrość wzroku 20/126), a wizja stabilizuje się w pierwszej dekadzie, po czym pogarsza się w okresie dojrzewania. Do 20. roku życia 50% pacjentów jest prawnie niewidomych, a wszyscy tracą wzrok całkowicie do 40. roku życia.
Fenotyp EOSRD
W EOSRD objawy zaczynają się we wczesnym dzieciństwie, często z nyktalopią (utrudnione widzenie w słabym świetle) i obniżoną ostrością wzroku. Centralne widzenie stopniowo się pogarsza, a wielu pacjentów osiąga prawną ślepotę do 40. roku życia, niekiedy z całkowitą utratą percepcji światła w średnim wieku.
Fenotyp młodzieńczej RP
W młodzieńczej RP objawy pojawiają się pod koniec dzieciństwa lub w adolescencji, z nyktalopią i postępującą utratą pola widzenia obwodowego. Centralne widzenie jest początkowo zachowane, ale wielu pacjentów staje się prawne niewidomymi między 40. a 50. rokiem życia, z dalszym pogorszeniem w późniejszych dekadach.
Diagnoza i testy
Diagnozę potwierdza się u pacjenta z sugestywnymi objawami poprzez identyfikację dwóch patogenicznych wariantów genu RPE65 w badaniach genetycznych.
Leczenie i zarządzanie
Terapia celowana
Dostępna jest terapia genowa z suplementacją genu podspojówkową dla osób w wieku od 12 miesięcy do 65 lat z zwyrodnieniem siatkówki związanym z dwoma patogennymi wariantami RPE65.
Leczenie wspomagające
Zaleca się zrównoważoną dietę zapewniającą dzienne zapotrzebowanie na składniki odżywcze. W razie niedoborów można rozważyć suplementy z kwasem dokozaheksaenowym i eikozapentaenowym do 500 mg/dzień oraz luteinę do 10 mg/dzień.
Dzieci mają zazwyczaj prawidłowy intelekt, ale mogą doświadczać opóźnień w nauce z powodu upośledzenia wzroku. Wczesne zaangażowanie specjalistów od rozwoju dziecka, nauczycieli dla niewidomych i usług niskowizyjnych jest kluczowe, w tym korzystanie z nowoczesnych technologii jak wyświetlacze Braille’a.
Monitorowanie i unikanie czynników ryzyka
Regularne wizyty u okulisty są niezbędne. Należy zniechęcać dzieci do pocierania oczu, co może uszkodzić rogówkę lub siatkówkę.
Badanie krewnych i poradnictwo genetyczne
Warto zbadać genetycznie rodzeństwo w celu wczesnego wykrycia nosicieli dwóch wariantów RPE65, co umożliwia wczesną ocenę i terapię genową.
Choroba dziedziczy się autosomalnie recesywnie. Jeśli oboje rodzice są nosicielami, każde dziecko ma 25% ryzyka zachorowania, 50% szans na bycie nosicielem bez objawów i 25% szans na brak mutacji. Testy dla krewnych oraz diagnostyka prenatalna/przedimplantacyjna są możliwe po identyfikacji wariantów.
Źródło: Oryginalny artykuł
Komentarze czytelników 3
Warto dodać do tego ciekawego artykułu, że w przypadku mutacji w genie RPE65, dysfunkcja siatkówki wynika z braku odpowiedniego enzymu, który jest kluczowy w cyklu widzenia. To właśnie dzięki odkryciu tego mechanizmu możliwe stało się opracowanie terapii genowej, która w wielu krajach przynosi naprawdę obiecujące rezultaty. To fascynujące, jak współczesna medycyna potrafi ingerować bezpośrednio w kod genetyczny, by przywracać funkcje, które dotychczas uznawano za nieodwracalnie utracone. To daje ogromną nadzieję wielu osobom zmagającym się z problemami ze wzrokiem, o których kiedyś nawet nie śniliśmy.
Temat jest mi bardzo bliski, bo u mojego syna zdiagnozowano zwyrodnienie siatkówki kilka lat temu. Początki były trudne, zwłaszcza okres oczekiwania na dokładną diagnozę, bo mało który okulista od razu kieruje na badania genetyczne. Teraz, gdy mamy już konkretną nazwę mutacji, jest nam nieco łatwiej szukać informacji o nowoczesnych terapiach. Dobrze, że powstają takie artykuły, bo świadomość na temat mutacji RPE65 jest wciąż niska, a edukacja rodziców i chorych to pierwszy krok do odpowiedniego leczenia i wsparcia, którego tak bardzo nam potrzeba na co dzień.
To niesamowite, jak daleko zaszła genetyka w ostatnich latach. Mam pytanie do redakcji, czy znane są już w Polsce konkretne ośrodki, w których można wykonać takie badania genetyczne w ramach refundacji? Zastanawiam się, czy pacjenci z podejrzeniem tej choroby mają łatwy dostęp do diagnostyki, czy raczej muszą szukać pomocy w prywatnych klinikach, co przy chorobach rzadkich bywa niestety bardzo kosztowne. Będę wdzięczna za każdą wskazówkę, bo temat jest dla mnie ważny ze względu na sytuację w mojej dalszej rodzinie.
💬 Co sądzisz? Podziel się swoją opinią
Twój komentarz zostanie opublikowany po moderacji. Adres email nie będzie widoczny.